BIP
Gościnią odcinka jest prof. Katarzyna de Lazari-Radek – filozofka i etyczka, profesor Uniwersytetu Łódzkiego oraz prorektorka UŁ ds. umiędzynarodowienia nauki i kształcenia. Zajmuje się etyką utylitarystyczną, metaetyką oraz problemami etyki praktycznej – od bioetyki i praw zwierząt po etyczne aspekty nowych technologii. Od wielu lat współpracuje z Peterem Singerem z Princeton University, z którym napisała dwie książki. Obecnie prowadzi badania nad dobrostanem, szczęściem i naturą przyjemności.
Punktem wyjścia do rozmowy są „Bracia Karamazow” Fiodora Dostojewskiego – ostatnia i największa powieść pisarza, opublikowana w 1880 roku, zaledwie kilka miesięcy przed jego śmiercią. Historia Dymitra, Iwana i Aloszy Karamazowów oraz ich ojca, cynicznego Fiodora Pawłowicza, którego zabójstwo staje się osią fabuły, jest zarazem kryminałem, dramatem rodzinnym i jednym z najgłębszych traktatów o wierze, wolności, odpowiedzialności i złu, jakie zna literatura. To również powieść o granicach ludzkiej wolności: o tym, co wolno człowiekowi, który odrzucił religijny porządek świata, i czy bez odniesienia do Boga istnieje jeszcze obiektywna miara dobra i zła.
To właśnie w tej powieści Iwan Karamazow stawia pytanie, na które filozofia do dziś nie udzieliła satysfakcjonującej odpowiedzi: czy jakakolwiek przyszła harmonia świata może usprawiedliwić łzę jednego skrzywdzonego dziecka?
Rozmawiamy o tym, jak bunt Iwana wygląda z perspektywy etyki utylitarystycznej – filozofii, która ocenia moralność działań przez pryzmat cierpienia i dobrostanu. Pytamy, czy moralność potrzebuje religijnego fundamentu i jakie konsekwencje niesie świat, w którym najwyższy autorytet zostaje zakwestionowany. Przyglądamy się wreszcie odpowiedzi, której Dostojewski udziela nie poprzez filozoficzny argument, lecz poprzez postaci starca Zosimy i Aloszy – odpowiedzi, w której miarą człowieczeństwa nie jest bilans cierpienia i szczęścia, lecz zdolność do czynnej, odpowiedzialnej miłości.
Kluby książki zrodziły się z poczucia, że najlepiej rozumiemy dzieła wtedy, gdy po lekturze możemy o nich wspólnie rozmawiać w gronie uważnych czytelników. Nocny Klub Książki przenosi tę ideę na antenę — w atmosferze legendarnych nocnych audycji radiowej Trójki: zapraszamy na comiesięczne, godzinne spotkanie z wielką literaturą.
To podróż przez kontynenty, kultury i blisko sto pięćdziesiąt lat historii — od Dostojewskiego, Conrada i Mishimy, przez Lampedusę, Vargasa Llosę i McCarthy’ego, po Satrapi, Didion, Tokarczuk i Kingsolver. Dziesięć książek, w których próbujemy odpowiedzieć na jedno pytanie: jak zrozumieć człowieka i świat, w którym żyjemy.
Przy mikrofonie, obok prowadzącego, każdorazowo gość związany z Łodzią — życiem, pracą lub przeszłością. Do wspólnego czytania zaprasza Błażej Moder.
