Pierwsze tramwaje w Łodzi. Były drogie, a prąd trzeba było zorganizować

Obecność transportu zbiorowego w dużym mieście dziś nikogo nie dziwi. Ale w tamtych czasach wcale nie była oczywistością. Należy jednak oddać, że do grona miast posiadających tramwaje dołączyliśmy kilka lat po Wrocławiu i mniej więcej w podobnym czasie, co Wałbrzych (w którym dziś tramwajów już nie ma).

W Łodzi zaczęliśmy skromnie, od ledwie dwóch linii, dość krótkich zresztą – obsługiwały śródmieście. Jak w ogóle doszło do ich powstania? Otóż była to inicjatywa łódzkich fabrykantów, którzy wystarali się u władz o odpowiednią koncesję. Kolejne dwie linie uruchomiono już w lutym, a na początku XX wieku (jak to brzmi!) łodzianie mogli tramwajem odwiedzić Zgierz i Pabianice.

Przeszkody? Cóż, w tamtym okresie w Łodzi nie było jeszcze… elektrowni miejskiej. A żeby obsługiwać tramwaje, trzeba było mieć źródło prądu. I wymyślono, jak to zrobić – powstała specjalna stacja przy ul. Nowo-Wysokiej (Tramwajowej).

Bilety były drogie

Ponieważ tramwajowa inicjatywa oparła się na prywatnym kapitale, stało się jasne, że nowość techniczna musi na siebie zarobić. W efekcie na bilety nie mogli sobie pozwolić choćby robotnicy. A tramwaje faktycznie zaczęły przynosić niemałe dochody. W 1902 r. Kolej Elektryczna Łódzka podała do publicznej wiadomości, że wydatki, jakie poniosła na budowę sieci, zwróciły się.

To z kolei zainicjowało dalszy rozwój. W 1908 r. tramwajem dało się dojechać do Rudy Pabianickiej, w 1910 r. – do Konstantynowa i Aleksandrowa.

Do gry wchodzi miasto

W myśl zapisów w udzielonej wcześniej koncesji, w 1923 r. część udziałów w spółce przejęło miasto. I był to kolejny impuls do rozwoju. Co wybudowano? Torowisko na ul. Rzgowskiej i drugą remizę tramwajową. Dotychczasowe odcinki jednotorowe przerabiano na dwutorowe, zagęszczano też sieć.

II wojna światowa oznaczała dla tramwajów w Łodzi… techniczne nowinki. Na ulicach pojawiły się biletomaty i tramwajowe pętle. A same bilety stawały się coraz tańsze, dając masom dostęp do szybszego przemieszczania się.

Okres okupacji miał też, rzecz jasna, strony ciemniejsze. Osobne przedsiębiorstwo tramwajowe powstało w dzielnicy żydowskiej. Na wagonach coraz częściej można było spotkać napisy “Nur für Deutsche” – Polaków upychano albo w doczepie, albo na tyle pojedynczych wagonów.

Co dalej?

Kiedy skończyła się wojna, miejskie i podmiejskie tramwaje zostały połączone i upaństwowione. Zaś w 1948 r. łodzianie mogli wsiąść do autobusu wcale nie byle jakiego, bo pierwszego w mieście! No, może nie tak zupełnie pierwszego, bo w 1941 r. dwie linie stworzyli Niemcy, ale Polacy mieli do nich zakaz wstępu.

Za to przed zarządcami miejskiej komunikacji pojawiły się nowe wyzwania: obsłużenie powstających osiedli czy przebudowa centrum. A w latach 80. XX w. realna – o czym bardzo mało osób dziś pamięta – była także budowa… łódzkiego metra!

Plany były ambitne, ale zrealizowane – co wiemy – nie zostały. Zwolnił, a następnie zatrzymał się też wzrostowy wcześniej trend liczby mieszkańców miasta. Z ówczesnych prawie 850 tys. dziś pozostało 200 tys. mniej. Metro – a a przynajmniej taką nazwą czasami mianuje się tunel pod Łodzią – ma jednak powstać w najbliższych latach.

Wartoprzeczytać

„Klasyka w pięknym stanie”. W Łodzi trwa giełda biletów

19 września 2026

Z MPK Łódź może zostać wydzielona nowa spółka. Miałaby produkować tramwaje

17 września 2026

Zerwana sieć trakcyjna na al. Piłsudskiego. Tramwaje jadą objazdami

16 września 2026

Miasto sprawdzi finanse MPK Łódź. Chodzi o rekompensaty wypłacane od 2011 roku

14 września 2026