BIP
Z czasem dzielnica żydowska zmieniła się w ogromny obóz pracy przymusowej, w którym działało prawie 100 fabryk produkujących na potrzeby III Rzeszy. Żydzi z łódzkiego getta szyli mundury, obuwie i plecaki dla armii niemieckiej. Produkowali też meble, a nawet zabawki.
DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ: Fakty i mity o łódzkim getcie [PODCAST]
Tylko w 1943 roku w łódzkim getcie pracowało dla potrzeb gospodarki wojennej III Rzeszy 70 tysięcy ludzi. Wśród nich Cwi Bergman (zmarł w 2017):
Getto łódzkie było znane z tego, że pracuje i produkuje dużo rzeczy dla niemieckich instytucji. I to właśnie utrzymywało getto. Kierownik getta z ramienia Niemców Hans Biebow w ten sposób odkupywał swoje życie, bo nie musiał iść na front, i też trwanie getta. Przywoził zamówienia i zabierał z Łodzi produkcje, które sprzedawał w Niemczech. Oprócz tego tez ograbiał Żydów z brylantów, złota i przekupywał władze niemieckie, tych wszystkich, od których było zależne istnienie getta.
Mieszkańcy żydowskiej dzielnicy umierali z głodu, wycieńczenia i chorób. Część ginęła od kul żandarmów lub została zamęczona torturami przez niemiecką policję kryminalną. Eliezer „Lolek” Grynfeld (zmarł w 2020) w 2008 roku wspominał dramatyczne chwile, które przeżył w getcie:
Niemcy wskoczyli do getta łapać Żydów i wtedy na ulicy zrobił się tumult. Nagle straciłem matkę, nie wiedziałem jak ją mogę odnaleźć, to włożyłem cztery palce w usta i gwizdnąłem ten gwizd życia. Mama podniosła rękę to doleciałem do niej i od razu żeśmy się wymknęli z tej pułapki. I ten gwizd, dlaczego on się nazywa życia? Bo ten gwizd jeszcze dziś używają nasze wnuki.
Wysiedlony do łódzkiego getta został między innymi Arnold Mostowicz (zmarł w 2002). Tam przez 4 lata pracował jako lekarz w szpitalu zakaźnym i w pogotowiu. Po likwidacji getta został zesłany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, a stamtąd do innych obozów. Chory na gruźlicę, doczekał wyzwolenia. Po latach wspominał, jak w getcie łódzkim za wszelką cenę próbował zatrzymać racje żywnościowe, które zostawały po śmierci pacjentów w szpitalu:
My jako lekarze mieliśmy obowiązek każdego ranka wystawiać przed drzwi „Kwarantanny” chorych, którzy zmarli w nocy. I o tyle chorych otrzymywaliśmy mniejszą ilość racji żywnościowych. Zaproponowałem memu koledze, aby ukrywać tych zmarłych, żeby chować ich jak to tylko było można i za nich otrzymywać jedzenie.
Szymon Berger przeżył getto dzięki Polakom, którzy pomagali mieszkańcom zamkniętej dzielnicy, narażając własne życie:
Dla mnie to jest bardzo ważne w życiu i ja tu dzisiaj specjalnie chciałem oddać to chrześcijanom, którzy nam pomagali podczas wojny. Dziękuję bardzo, że daliście mi tę okazję, że mogę tu podziękować.
Począwszy od 1942 roku Niemcy stopniowo wywozili Żydów z łódzkiego getta do obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. We wrześniu 1942 roku przeprowadzili w dzielnicy żydowskiej tzw. Wielką Szperę – akcję, w czasie której masowo deportowali do obozu zagłady dzieci oraz osoby starsze i chore. Wywieźli wówczas od 15 do 20 tysięcy Żydów. Decyzja o ostatecznej likwidacji łódzkiego getta zapadła w maju 1944 roku. Dzielnica przestała istnieć 29 sierpnia. Tego dnia do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau wywieziono ostatnią grupę Żydów.
Leon Weintraub, jeden z nielicznych żyjących, ocalałych z łódzkiego getta, mówił w 2023 roku, że Niemcy kłamali, iż wywożą mieszkańców getta do pracy:
Plakaty mówiły, żeby zgłaszać się dobrowolnie, że to dla dobra naszego. Żebyśmy dalej mogli pracować dla III Rzeszy, to zostajemy przeniesieni w pewne miejsce w głąb Rzeszy. I w rzeczywistości tych wagonów bydlęcych wylądowaliśmy w miejscu, które jak się potem dowiedziałem, nazywało się Auschwitz-Birkenau. Była przerażająca, piekielna cisza. Rozczarowanie, bo tak się przecież nie przewozi ludzi do pracy.
DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ:
- Ocalały z getta Leon Weintraub odsłonił pierwsze w Łodzi Kamienie Pamięci
- Leon Weintraub o kryzysie w Strefie Gazy. „Punktem wyjścia jest Hamas, który chce zlikwidować państwo Izrael” [POSŁUCHAJ]
Z ponad 70 tysięcy ludzi, którzy jeszcze w lipcu 1944 roku byli w łódzkim getcie, w komorach gazowych Auschwitz Niemcy zamordowali ponad 60 tysięcy. Setki trafiły do obozów pracy na terenie Rzeszy.
W granicach getta Niemcy utworzyli również obóz dla Romów oraz dla dzieci i młodzieży polskiej przy ulicy Przemysłowej. W tym ostatnim osadzano polskie dzieci w wieku od 6 do 16 lat, ale trafiały tam także młodsze. Do obozu kierowano dzieci osierocone, bądź siłą odebrane rodzicom podczas pacyfikacji Zamojszczyzny albo takie, których rodzice nie przyjęli niemieckiego obywatelstwa czy też działali w ruchu oporu. Na pobyt w obozie niemieckie sądy skazywały dzieci za drobne kradzieże czy szmugiel. Przyjmuje się, że przez obóz przeszło od 2 do 3 i pół tysiąca dzieci.
Szef administracji niemieckiej getta w Łodzi Hans Biebow został po wojnie schwytany przez aliantów i wydany polskim władzom. Jego proces toczył się przed łódzkim sądem, który uznał go winnym zbrodni ludobójstwa i skazał na karę śmierci. Został powieszony w kwietniu 1947 roku.
![To jest temat. Chlapus, dygnitarz i kawowa mieszanka [PODCAST]](https://radiolodz.pl/wp-content/uploads/2025/04/getto-120x86.png "To jest temat. Chlapus, dygnitarz i kawowa mieszanka [PODCAST] 5")
