Czym jest borelioza?

Historia odkrycia choroby wiąże się z końcówką lat 70. XX wieku i amerykańskim miasteczkiem Old Lyme, gdzie zaobserwowano nietypowe skupisko przypadków zapalenia stawów u dzieci. Dopiero w 1982 roku naukowiec Willy Burgdorfer udowodnił, że za dolegliwości te odpowiadają mikroorganizmy przenoszone przez kleszcze, które na jego cześć nazwano Borrelia burgdorferi. 

W Polsce statystyki epidemiologiczne wykazują wyraźną tendencję wzrostową. W 2022 roku służby medyczne odnotowały ponad 17 tysięcy nowych zachorowań, co stanowi znaczący skok w stosunku do lat ubiegłych. Najwięcej zakażeń rejestruje się tradycyjnie w pasie wschodnim i południowym kraju, m.in. na Podlasiu i w Małopolsce [1]. 

Przyczyny i mechanizm zakażenia 

Bezpośrednią przyczyną rozwoju boreliozy jest przedostanie się krętków Borrelia do krwiobiegu człowieka. Dzieje się to najczęściej podczas żerowania kleszcza, gdy bakterie bytujące w jego jelitach przemieszczają się do gruczołów ślinowych, a następnie do skóry żywiciela. 

Kluczowym czynnikiem ryzyka jest czas trwania kontaktu kleszcza ze skórą. Przyjmuje się, że prawdopodobieństwo zarażenia istotnie wzrasta po 24–48 godzinach od momentu wkłucia. Bakterie po wniknięciu do organizmu potrafią rozprzestrzeniać się wraz z krwią i limfą, atakując odległe tkanki i narządy, co nadaje chorobie jej charakterystyczny, wieloukładowy przebieg. 

Cykl życiowy kleszcza a ryzyko dla człowieka 

Kleszcze przechodzą skomplikowany cykl rozwojowy trwający zazwyczaj od 2 do 3 lat, składający się z czterech etapów: 

1. Jajo 

1. Larwa 

1. Nimfa 

1. Postać dorosła (imago) 

To właśnie stadium nimfy jest uznawane za najbardziej niebezpieczne dla ludzi. Nimfy są bardzo małe (wielkości ziarnka maku), przez co trudno je dostrzec na ciele, a ich aktywność przypada na miesiące wiosenno-letnie. Każde stadium kleszcza potrzebuje posiłku z krwi, aby przejść do kolejnej fazy. Żerując na różnych żywicielach (od małych gryzoni po duże ssaki), kleszcz ma wielokrotne okazje do stania się nosicielem groźnych patogenów [1]. 

Miejscami, w których najłatwiej o kontakt z kleszczem, są lasy liściaste i mieszane, zarośla oraz wilgotne obszary z wysoką trawą. 

Rozpoznawanie objawów: Od rumienia po powikłania 

Najbardziej rozpoznawalnym i jednoznacznym objawem boreliozy jest rumień wędrujący (erythema migrans). Pojawia się on zazwyczaj w ciągu kilku do kilkunastu dni od ukąszenia. 

• Wygląd: Początkowo jest to czerwona grudka, która szybko się powiększa, tworząc pierścieniowatą plamę z wyraźnym przejaśnieniem w środku (tzw. „tarcza strzelnicza”). 

• Wielkość: Zazwyczaj przekracza 5 cm średnicy. 

• Ważna uwaga: Rumień nie występuje u wszystkich zakażonych (pojawia się u około 60-80% chorych), co utrudnia wczesną diagnozę. 

Wczesnej fazie infekcji mogą towarzyszyć objawy rzekomogrypowe: dreszcze, gorączka, silne bóle mięśni i stawów oraz ogólne wyczerpanie. Jeśli choroba nie zostanie rozpoznana i poddana antybiotykoterapii, może przejść w fazę rozsianą lub przewlekłą. 

W późniejszych etapach borelioza atakuje konkretne układy: 

• Układ nerwowy (neuroborelioza): Może dojść do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub porażenia nerwów czaszkowych (np. opadania kącika ust). 

• Układ kostno-stawowy: Nawracające, silne bóle i obrzęki dużych stawów (najczęściej kolanowych). 

• Układ krążenia: Zaburzenia rytmu serca i zapalenie mięśnia sercowego. 

Często pacjenci skarżą się również na tzw. „mgłę mózgową”, czyli problemy z pamięcią i koncentracją, które mogą pojawić się wiele miesięcy po kontakcie z kleszczem [1], [2]. 

Źródła: 

[1] Medycyna Praktyczna: Borelioza: przyczyny, objawy i leczenie boreliozy z Lyme. 
[2] Krzyczmanik, D. i in., Borelioza w praktyce lekarza medycyny pracy, Medycyna Pracy 2012. 

Wartoprzeczytać

Smartwatch AI dla dziecka – jak Garett AI łączy naukę i zabawę?

28 września 2026

Jak zbudować domowy zestaw wolnych ciężarów do treningu całego ciała?

28 września 2026

Wystawa, konferencja i konkurs w ramach Polskiego Forum Designu 2026: Lokalność

25 września 2026

Jak wybrać dobre taśmy pakowe do firmy?

25 września 2026