III Zgierskie Seminaria o Drewnie

Drewno zachowuje pamięć. Człowiek nadaje jej znaczenie. Technologia pomaga ją chronić.

W dniach 21–22 października 2026 r. w Zgierzu odbędą się III Zgierskie Seminaria o Drewnie – ogólnopolskie wydarzenie poświęcone ochronie, rewitalizacji i przyszłości drewnianego dziedzictwa architektonicznego. Tegoroczna edycja, zatytułowana „Drewniane dziedzictwo kolebki przemysłu włókienniczego w erze sztucznej inteligencji”, koncentruje się na architekturze drewnianej Polski centralnej, ze szczególnym uwzględnieniem miast związanych z rozwojem przemysłu włókienniczego w XIX wieku. Punktem wyjścia do rozmowy o skutecznej ochronie i rewitalizacji takiego dziedzictwa będzie sam Zgierz – miasto, które od ponad dwóch dekad konsekwentnie realizuje program rewitalizacji historycznego zespołu domów tkaczy w ramach Parku Kulturowego Miasto Tkaczy.

Przez dwa dni Zgierz stanie się miejscem spotkania naukowców, konserwatorów, architektów, samorządowców, muzealników, rzemieślników, przedstawicieli administracji publicznej oraz wszystkich, którym bliska jest ochrona zabytków. W programie znajdą się wykłady, debaty, eksperckie studium przypadku, warsztaty rzemieślnicze i prezentacje nowoczesnych technologii – od tradycyjnych technik ciesielskich, przez fotogrametrię i dokumentację 3D, po narzędzia sztucznej inteligencji wspierające ochronę dziedzictwa.

Temat przewodni i cele wydarzenia

Szczególnie ważnym punktem programu będzie studium przypadku, podczas którego eksperci przeanalizują możliwe strategie postępowania z wymagającym remontu zabytkowym domem tkacza w Zgierzu. To nie tylko analiza konkretnego budynku, ale przede wszystkim próba odpowiedzi na pytanie, jak przeprowadzać rewitalizację drewnianego dziedzictwa, aby zachować jego autentyczność i jednocześnie nadać mu przyszłość.

Seminaria są przestrzenią wymiany wiedzy i doświadczeń oraz wspólnego poszukiwania odpowiedzi na to pytanie – z udziałem przedstawicieli administracji publicznej, środowiska naukowego, konserwatorskiego i rzemieślniczego. Wydarzenie ma zasięg ogólnopolski, ze szczególnym uwzględnieniem samorządów województwa łódzkiego jako głównej grupy odbiorców.

Organizatorzy

Organizatorem III Zgierskich Seminariów o Drewnie jest Muzeum Miasta Zgierza, które w tej edycji przejęło prowadzenie cyklu od Parku Kulturowego Miasto Tkaczy. Współorganizatorami są Fundacja Ochrony Mebli Zabytkowych oraz Dziedzictwa Kultury w Polsce D.O.M. oraz Miasto Zgierz.

Muzeum Miasta Zgierza działa od 1978 roku, kiedy decyzją Naczelnika Miasta powołano placówkę gromadzącą i chroniącą dziedzictwo lokalne. Jego siedzibą jest „Dom pod Lwami” – klasycystyczny budynek z 1828 roku przy ul. gen. J.H. Dąbrowskiego 21, pełniący niegdyś funkcje mieszkalne, produkcyjne i handlowe, dziś stanowiący część autentycznej, historycznej tkanki miasta. Muzeum od tej edycji przejęło organizację Zgierskich Seminariów o Drewnie, kontynuując i rozwijając dorobek Parku Kulturowego Miasto Tkaczy w obszarze popularyzacji i ochrony drewnianego dziedzictwa miasta.

Misją Muzeum Miasta Zgierza jest ochrona i dokumentowanie dziedzictwa materialnego i niematerialnego miasta, ze szczególnym uwzględnieniem jego wyjątkowej roli w dziejach polskiego przemysłu. To właśnie w Zgierzu, na mocy zawartej 30 marca 1821 roku tzw. Umowy Zgierskiej, zainicjowanej przez prezesa Komisji Województwa Mazowieckiego Rajmunda Rembielińskiego, rozpoczął się jeden z najważniejszych rozdziałów polskiej rewolucji przemysłowej. Umowa, oferująca 300 zagranicznym, głównie niemieckim sukiennikom działki, ulgi podatkowe i inne przywileje w zamian za osiedlenie się i prowadzenie warsztatów tkackich, uczyniła ze Zgierza pierwszy w Królestwie Polskim nowoczesny ośrodek włókienniczy – kolebkę przemysłu, która wyprzedziła w tej roli Łódź. W ciągu kilku dekad miasto przeszło drogę typową dla epoki uprzemysłowienia: od osady rękodzielniczej, złożonej z drewnianych domów tkaczy pełniących jednocześnie funkcję mieszkalną i warsztatową, do ośrodka z pierwszymi manufakturami (jak założona w 1822 roku przez Jana Fryderyka Zacherta) i w końcu nowoczesnymi fabrykami włókienniczymi, których ślady – w tym pofabrykanckie wnętrza rodziny Krusche – muzeum prezentuje na wystawie „Kruszówka”. Dokumentując tę drogę od rzemiosła do przemysłu, Muzeum Miasta Zgierza staje się naturalnym strażnikiem pamięci o architekturze i kulturze materialnej, która ją współtworzyła – w tym o drewnianych domach tkaczy, będących dziś jednym z nielicznych w Polsce tak dobrze zachowanych świadectw wczesnego uprzemysłowienia. To właśnie ta misja – łącząca ochronę zabytków z opowieścią o przemianie miasta rzemieślniczego w miasto fabryczne – stoi u podstaw Zgierskich Seminariów o Drewnie.

Miasto Zgierz jako jednostka samorządu terytorialnego od dwóch dekad konsekwentnie inwestuje w ochronę i rewitalizację zabytkowego centrum, w dużej mierze złożonego z XIX-wiecznej zabudowy drewnianej związanej z dawnym przemysłem włókienniczym. Fundamentem tych działań był zrealizowany w latach 2006–2012 projekt „Rewitalizacja i rozwój historycznego kompleksu architektury drewnianej miasta Zgierza”, dofinansowany kwotą 5,4 mln zł w ramach Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego. W jego efekcie przeniesiono, wyremontowano i poddano konserwacji cztery drewniane domy tkaczy oraz odtworzono XIX-wieczny charakter ulic Narutowicza i Rembowskiego, tworząc Park Kulturowy Miasto Tkaczy – jedno z niewielu w Polsce narzędzi ochrony krajobrazu kulturowego tej rangi, opisywane później w literaturze konserwatorskiej jako modelowy przykład tego typu instrumentu. W zrewitalizowanych budynkach mieszczą się dziś m.in. Centrum Konserwacji Drewna i Gościniec Folkier oraz wystawy Muzeum Miasta Zgierza związane z dziejami tej dzielnicy. Miasto kontynuuje ten kierunek w kolejnych latach, prowadząc dalsze inwestycje związane z dziedzictwem Miasta Tkaczy i jego otoczenia – od remontu konserwatorskiego budynku Muzeum Miasta Zgierza i modernizacji ulicy Długiej, przez adaptację „Starego Młyna” na siedzibę Miejskiego Ośrodka Kultury, po przywracanie funkcji kolejnym obiektom drewnianym w obrębie parku kulturowego. Tak rozumiana, wieloletnia polityka samorządowa czyni ze Zgierza naturalne miejsce do rozmowy o skutecznych, systemowych modelach ochrony drewnianego dziedzictwa – i to doświadczenie miasto chce dzielić z innymi samorządami podczas Zgierskich Seminariów o Drewnie.

Fundacja Ochrony Mebli Zabytkowych oraz Dziedzictwa Kultury w Polsce D.O.M. jest jednym z pomysłodawców i głównych organizatorów cyklu seminariów. Fundacja została ustanowiona w 2010 roku przez Pawła, Krystynę i Marię Krawczyków, związanych rodzinnie, emocjonalnie i zawodowo z historyczną kulturą wnętrz mieszkalnych. Jej działania koncentrują się na odkrywaniu bogactwa dawnej kultury materialnej, badaniu i propagowaniu osiągnięć historycznego meblarstwa w Polsce oraz podnoszeniu poziomu artystycznego wyposażenia współczesnych polskich domów. W Zgierzu Fundacja prowadzi Centrum Konserwacji Drewna, mieszczące się w zrewitalizowanym, zabytkowym domu tkacza z 1865 roku przy ul. Narutowicza 6, będącym częścią Parku Kulturowego Miasto Tkaczy. Centrum specjalizuje się w konserwacji drewnianych obiektów zabytkowych, prowadzi warsztaty i kursy (m.in. cykl „Podstawy Konserwacji Mebli Zabytkowych”) oraz działania popularyzujące wiedzę o meblarstwie i stylu Biedermeier, będąc miejscem otwartym dla mieszkańców, studentów, konserwatorów i wszystkich pasjonatów rzemiosła i kultury materialnej.

Partnerzy i patronaty

Partnerami merytorycznymi wydarzenia są: Politechnika Łódzka – Instytut Architektury i Urbanistyki, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego oraz Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi.

Seminaria objęte są patronatem honorowym: Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Komisji Drewna Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków – ICOMOS, Marszałka Województwa Łódzkiego, Starosty Zgierskiego, Prezydenta Miasta Zgierza, Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Stowarzyszenia Muzealników Polskich, Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków, Stowarzyszenia Historyków Sztuki a także międzynarodowego Komitetu Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego TICCIH.

Wydarzenie wspierają również: Miejski Ośrodek Kultury – Stary Młyn, Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Bolesława Prusa w Zgierzu, Stowarzyszenie Miłośników Kultury Ludowej FOLKier, Polskie Stowarzyszenie Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną Koło w Zgierzu, Powiat Zgierski oraz Centrum Kultury Powiatu Zgierskiego.

Patronat medialny nad wydarzeniem objęły: TVP Info, TVP3 Łódź, „Zgierz Moja Przestrzeń”, Zgierskie.pl oraz Telewizja Centrum.

Program – Dzień I: 21 października 2026 r. (środa)

Miejski Ośrodek Kultury Stary Młyn w Zgierzu, ul. Długa 46 A. Rejestracja uczestników: 8:45–9:15, otwarcie konferencji: 9:15–9:45

Pierwszy dzień seminariów ma charakter konferencyjny i został podzielony na trzy bloki tematyczne, prowadzące uczestników od ogólnego kontekstu europejskiego, przez nowoczesne narzędzia cyfrowe, aż po konkretne doświadczenia i wyzwania samego Zgierza. Każdy z paneli kończy się dyskusją moderowaną, dającą uczestnikom możliwość zadawania pytań i konfrontowania różnych perspektyw – naukowej, konserwatorskiej i samorządowej.

Panel I (9:45–11:15): Dziedzictwo i rewitalizacja

Otwierający blok osadza tematykę seminarium w szerszym kontekście historycznym i geograficznym. Uczestnicy dowiedzą się, jaką rolę drewno odgrywało w europejskim budownictwie przemysłowym dawniej i dziś, jak zróżnicowana – a zarazem jak wspólna w swojej odpowiedzialności – jest architektura drewniana w całej Polsce, oraz jak wyglądały dwie dekady rewitalizacji historycznej zabudowy w samym Zgierzu. Panel zamyka spojrzenie na architekturę drewnianą miast włókienniczych Polski centralnej jako całego, spójnego zjawiska regionalnego, wykraczającego poza granice jednego miasta.

• „Budownictwo związane z przemysłem włókienniczym w Europie: rola drewna dawniej i dzisiaj” – prof. dr hab. inż. arch. Bartosz M. Walczak, Politechnika Łódzka
• „Architektura drewniana w Polsce – różnorodna w formie, wspólna w odpowiedzialności” – Natalia Skiepko, Narodowy Instytut Dziedzictwa
• „20 lat rewitalizacji historycznej architektury drewnianej w Zgierzu” – Maciej Rubacha, Muzeum Miasta Zgierza / Park Kulturowy Miasto Tkaczy
• „Architektura drewniana miast włókienniczych Polski centralnej” – Maria Krawczyk, Paweł Krawczyk, Fundacja Ochrony Mebli Zabytkowych i Dziedzictwa Kultury w Polsce D.O.M. / Centrum Konserwacji Drewna

Panel dyskusyjny, moderatorka: Magdalena Grabia-Krawczyk (Muzeum Miasta Zgierza / Park Kulturowy Miasto Tkaczy). Przerwa kawowa: 11:15–12:00.

Panel II (12:00–14:00): Nowe technologie w służbie zabytkom

Drugi blok pokazuje, jak bardzo ochrona zabytków zmieniła się pod wpływem nowych technologii – i jak wiele nowych możliwości otwiera to przed samorządami oraz instytucjami kultury. Uczestnicy poznają praktyczne zastosowania fotogrametrii i modelowania 3D w dokumentacji obiektów zabytkowych, dowiedzą się, jak narzędzia cyfrowe pomagają prognozować mikroklimat i ryzyko degradacji drewna, oraz zobaczą, jak multimedia mogą ożywić spacer po zabytkowej części miasta. Panel dopełniają dwa wystąpienia pokazujące szersze zastosowania nowych technologii: sztuczną inteligencję i grafikę 3D w promocji i edukacji architektonicznej poprzez gry wideo, a także rolę drewnianej architektury w dekarbonizacji sektora budowlanego, prezentowaną na przykładzie europejskich projektów badawczych.

• „Fotogrametria i modelowanie 3D w dokumentacji zabytków” – prof. dr hab. inż. arch. Anetta Kępczyńska-Walczak, dr inż. arch. Mateusz Grabowski, Politechnika Łódzka
• „Narzędzia cyfrowe dla prognozowania mikroklimatu i ryzyka degradacji obiektów drewnianych” – dr Jakub Sandak, prof. ucz., InnoRenev CoE / Uniwersytet Primorska (Słowenia)
• „Spacer po Zgierzu. Narzędzia multimedialne do prezentacji drewnianej architektury miejskiej” – dr hab. Beata Wawrzecka, prof. ASP, Akademia Sztuk Pięknych im. Wł. Strzemińskiego w Łodzi
• „Promocja i edukacja architektury drewnianej przy zastosowaniu sztuki gier wideo bazującej na grafice 3D z wykorzystaniem technologii AI” – dr hab. Marek Herbik, prof. AHE, Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi
• „Rola drewnianej architektury w dekarbonizacji sektora budowlanego na przykładzie europejskich projektów NEBA Alliance oraz WoodStock” – prof. dr hab. inż. arch. Anetta Kępczyńska-Walczak, Politechnika Łódzka

Panel dyskusyjny, moderator: Maciej Rubacha (Muzeum Miasta Zgierza / Park Kulturowy Miasto Tkaczy). Przerwa kawowa: 14:00–14:45.

Panel III (14:45–16:30): Eksperci dla Zgierza i regionu

Ostatni blok pierwszego dnia sprowadza dyskusję z powrotem na grunt lokalny, konfrontując ogólne zasady ochrony zabytków z konkretnymi wyzwaniami Zgierza. Eksperci przedstawią historyczne uwarunkowania ochrony konserwatorskiej drewnianych zabytków miasta oraz podejmą temat społecznego wymiaru rewitalizacji – pytanie o to, na ile mieszkańcy powinni współdecydować o losie dziedzictwa, które ich otacza. Kolejne wystąpienia pokażą, jak wygląda praktyczny warsztat konserwatora: od inwentaryzacji i badań architektonicznych poprzedzających remont lub translokację obiektu, przez ocenę stanu zachowania drewna w kontekście autentyzmu i bezpieczeństwa użytkowników, po badania nad tym, jak sami odwiedzający odbierają autentyzm przestrzeni zabytkowej na przykładzie Parku Kulturowego Miasto Tkaczy.

• „Ochrona konserwatorska drewnianych zabytków architektury miasta Zgierza w ujęciu historycznym” – Piotr Ugorowicz, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi
• „O zasadności szerszego uspołecznienia procesu rewitalizacji dziedzictwa” – dr Julian Kołodziej, Komitet Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego TICCIH
• „Inwentaryzacja, badania architektoniczne, rozpoznanie historii i stanu technicznego obiektu drewnianego jako elementy procesu przygotowawczego do remontu konserwatorskiego lub translokacji” – dr inż. arch. Włodzimierz Witkowski, Politechnika Łódzka / NID Oddział Łódzki
• „Architektura drewniana w obliczu czasu. Ocena stanu zachowania a problem autentyzmu i bezpieczeństwa” – dr inż. arch. Filip Tomaszewski, Politechnika Łódzka
• „Poczucie autentyzmu w odbiorze przestrzeni zabytkowej na przykładzie Parku Kulturowego Miasto Tkaczy w Zgierzu” – dr Anna Ozaist-Przybyła, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie / Instytut Historii Sztuki UŁ, oraz dr Olga Tuszyńska-Szczepaniak, Instytut Historii Sztuki UŁ

Panel dyskusyjny, moderator: prof. dr hab. Krzysztof Stefański (Instytut Historii Sztuki UŁ).

Podsumowanie I dnia obrad: dr hab. Monika Bogdanowska, Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej.

Program – Dzień II: 22 października 2026 r.

Drugi dzień seminariów poświęcony będzie warsztatom i wydarzeniom towarzyszącym, w tym eksperckiemu studium przypadku zabytkowego domu tkacza w Zgierzu oraz otwartym warsztatom tematycznym (m.in. modelarstwo architektoniczne, cyfryzacja, prawne i techniczne aspekty ochrony zabytków, technologie przyrostowe, zastosowanie sztucznej inteligencji w przemyśle kreatywnym), a także prezentacjom i warsztatom rzemieślniczym. Towarzyszyć im będą rodzinne warsztaty modelarskie „Model jako opowieść o dziedzictwie”.

Sylwetki wybranych prelegentów

Prof. dr hab. inż. arch. Bartosz M. Walczak – kierownik Zakładu Historii Architektury, Rewitalizacji i Konserwacji Zabytków w Instytucie Architektury i Urbanistyki Politechniki Łódzkiej. Zajmuje się ochroną dziedzictwa XIX i XX w., adaptacją obiektów zabytkowych oraz ograniczaniem śladu węglowego budownictwa poprzez ponowne wykorzystanie budynków i materiałów. Pełnił funkcje Zastępcy Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Miejskiego Konserwatora Zabytków w Łodzi. Od 2025 r. zasiada w Radzie Programowej NID oraz pełni funkcję Sekretarza Regionalnego na Europę w TICCIH.

Natalia Skiepko – konserwator zabytków, kieruje Centrum Architektury Drewnianej NID. Koordynuje ogólnopolskie projekty badawcze, ewidencyjne i edukacyjne (m.in. Dni Architektury Drewnianej, Szkoły Ciesielskie NID). W latach 2016–2021 Miejski Konserwator Zabytków w Zakopanem. Autorka i współautorka opracowań naukowych i popularyzatorskich poświęconych architekturze drewnianej.

Prof. dr hab. inż. arch. Anetta Kępczyńska-Walczak – kierownik Zakładu Technologii Cyfrowych w Architekturze i Urbanistyce PŁ. Realizuje granty europejskie NEBA Alliance i WoodStock, związane z celami Nowego Europejskiego Bauhausu. Od 2025 r. przewodniczy europejskiej organizacji eCAADe zajmującej się technologiami cyfrowymi w architekturze, urbanistyce i budownictwie.

Dr Jakub Sandak – kieruje grupą badawczą Zaawansowanego Wytwarzania w InnoRenev CoE, profesor nadzwyczajny na Uniwersytecie Primorska w Słowenii. Jako przedstawiciel trzeciego pokolenia stolarzy łączy tradycyjne rzemiosło z nowoczesnymi technologiami – diagnostyką materiałową, spektroskopią i inteligentnymi systemami produkcyjnymi w ochronie dziedzictwa architektury drewnianej.

dr inż. arch. Mateusz Grabowski – architekt, urbanista i nauczyciel akademicki Politechniki Łódzkiej, specjalizuje się w ochronie zabytków, rewitalizacji i adaptacji obiektów przemysłowych. Interesuje się fotogrametrią, skanowaniem 3D, drukiem 3D i technologią BIM. Kurator wystawy „R3definicja” podczas Łódź Design Festival 2024. Członek TICCIH, współpracuje z ICOMOS.

Materiał Organizatora