Planowane zmiany w projekcie ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw wzbudzają u pracodawców i przedsiębiorców szereg wątpliwości i obaw. Nowe uprawnienia PIP, które mają się wiązać z uzyskaniem możliwości zmieniania umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę na podstawie decyzji administracyjnej oraz możliwość niezapowiedzianych kontroli PIP (obowiązujące już od 1 czerwca 2025 r.) sprawiają, że coraz więcej pracodawców obawia się sytuacji, gdy współpracownik postanawia wystąpić przeciwko pracodawcy z żądaniem ustalenia istnienia stosunku pracy.

Na co więc pracodawca powinien zwrócić uwagę, aby uniknąć takiego ryzyka? Jak zabezpieczyć się przed ewentualna kontrolą PIP w tym kontekście? Przedstawiamy 5 porad dla pracodawcy jak uniknąć pozwu o ustalenie istnienia stosunku pracy. Podpowiada Kancelaria Adwokacka Pałucki & Szkutnik

1. Nie wprowadzaj w umowie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy

Przede wszystkim pamiętaj, że to nie nazwa umowy jest decydująca, ale charakter podpisanej umowy. Warto w jej treści unikać zawierania takich elementów, które mogłyby wskazywać na to, że umowa ta ma w istocie charakter umowy o pracę. W skrócie – jeśli zawrzesz w umowie pojęcia czy elementy, które są charakterystyczne dla umowy o pracę, to nie będzie właściwie miało znaczenia jak tytuł będzie nosić dokument. Wstawienie pojęć charakterystycznych dla umowy o pracę – takich jak urlop, polecenia służbowe pracodawcy czy obowiązek wykonywania pracy pod jego kierownictwem (w szczególności określenie, że to pracodawca decyduje o czasie i miejscu wykonywania pracy, o czym będzie jeszcze mowa poniżej) może wpłynąć na ocenę umowy i przesądzić o tym, że umowa zostanie w istocie uznana za umowę o pracę, a nie cywilnoprawną. Z tego względu przy konstruowaniu umowy cywilnoprawnej należy unikać używania siatki pojęciowej charakterystycznej dla umowy o pracę, nie należy także odwoływać się do instytucji, które przesądzają, że mamy do czynienia z taką umową.

2. Unikaj podporządkowania

Podkreśl w umowie samodzielność wykonawcy. W umowie o pracę czas i miejsce pracy wyznacza pracodawca i pracownik ma obowiązek się temu podporządkować. Natomiast w przypadku umowy zlecenia zleceniobiorca samodzielnie planuje swoją pracę. W umowie cywilnoprawnej nie można narzucać sztywnych godzin pracy, wskazywać zadań i organizować procesu ich realizacji. Wykonawca zadania może samodzielnie zadecydować, kiedy i jak wykona powierzone mu obowiązki. Oczywiście, w zależności od przedmiotu umowy, kwestie te mogą wymagać wspólnego ustalenia przez strony, wykonawca musi jednak brać udział w tych ustaleniach i nie może mu to zostać narzucone przez kontrahenta.

3. Zadbaj, aby podpisana umowa miała faktyczne odzwierciedlenie w praktyce

Jest to właściwie najważniejsza zasada, która pozwoli uchronić Cię przez pozwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Jak zostało zaznaczone dwa punkty wyżej – nie nazwa umowy jest decydująca, ale charakter podpisanej umowy, a można uzupełnić tutaj to stwierdzenie dodatkowo – nie ma znaczenia jak umowa będzie spisana, jeśli w praktyce sposób wykonywania obowiązków będzie odpowiadać realiom etatu. Dlatego w praktyce warto zadbać, między innymi o to, by zleceniobiorca miał realną swobodę w organizacji czasu i sposobu pracy. Sąd będzie zwracał uwagę przede wszystkim na to, jak wygląda faktyczna relacja stron i w jaki sposób umowa była wykonywana.

4. Zastosuj odbiory częściowe za wykonywane prace w ramach umowy cywilnoprawnej

Elementem, który może przesądzić o kwalifikacji umowy może być także sposób ukształtowania wynagrodzenia w umowie. W przypadku umowy o pracę pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie. W umowie cywilnoprawnej liczy się natomiast przede wszystkim czy przyjęte zlecenie jest wykonane. Z tego względu dobrym pomysłem jest zastosowanie odbiorów częściowych wykonanych prac, o ile specyfika umowy na to pozwala. W takim przypadku brak wykonania określonych zadań w założonym czasie oznaczałby niewłaściwe wykonanie umowy.

W umowie o pracę sytuacja jest zgoła odmienna. Jeśli zlecone zadanie nie zostanie wykonane ze względów, które są poza wpływem pracownika, to nie będzie to miało wpływu na jego wynagrodzenie. Oczywiście, pracownik może ponosić odpowiedzialność dyscyplinarną w przypadku naruszenia swoich obowiązków, jednak warunki tej odpowiedzialności dokładnie określa kodeks pracy.

5. Przeprowadzaj audyt umów, tak aby były one zgodne z obowiązującymi przepisami

Przepisy ulegają zmianom, dlatego ważne jest, aby pilnować, żeby ich treść odpowiadała aktualizacjom prawa. W tym celu warto skonsultować się z wykwalifikowanym prawnikiem. Audyt pozwala ocenić, czy treść umów i sposób współpracy rzeczywiście odpowiada charakterowi umowy cywilnoprawnej, a nie stosunku pracy. W efekcie audyt zabezpiecza pracodawcę nie tylko przed pozwami, ale również przed konsekwencjami kontroli PIP czy ZUS. Taki audyt jest szczególnie rekomendowany, mając na uwadze planowane zmiany przepisów, które mają umożliwić inspektorom pracy wydawanie decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy w miejsce umowy cywilnoprawnej.

źródło: https://paluckiszkutnik.pl/pozew-o-ustalenie-istnienia-stosunku-pracy/