Obchody rozpoczęła msza w łódzkim Kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Po nabożeństwie przedstawiciele rządu, w tym rzecznik prasowy Joanna Kopcińska i szef Gabinetu Politycznego Prezesa Rady Ministrów Marek Suski, złożyli kwiaty pod tablicą przy Kuźni Romów przy ul. Wojska Polskiego 84. Wiązanki złożyli takżeJoanna Podolska, dyrektor Centrum Dialogu im. Marka Edelmana oraz dyrektor Muzeum Tradycji Niepodległościowych Jacek Wawrzynkiewicz.

Kolejne wydarzenia miały miejsce naStacji Radegast, skąd w czasie II wojny światowej wywożono m.in. mieszkańców specjalnego odizolowanego obozu cygańskiego utworzonego w łódzkim getcie.Wydarzeniem szczególnym było otwarciewystawy fotografiiAndrzeja Polakowskiego Pożegnanie Taboru.Zdjęciaz lat 60-tych ubiegłego wieku dokumentują przejście Romów z trybu życia wędrownego na osiadły.

Po otwarciu wystawy szef gabinetu politycznego premiera Marek Suski odczytał list od premiera Mateusza Morawieckiego, skierowany do uczestników obchodów Międzynarodowego Dnia Romów:

W tym dniu pamiętajmy o skomplikowanej, nierzadko o tragicznej, ale dzięki staraniu wielu środowisk, coraz lepiej znanej historii Romów. Pamiętajmy też o aktualnych wciąż wyzwaniach, z którymi zmaga się część tej mniejszości etnicznej.Romowie żyją na polskiej ziemi od ponad 600 lat.To wieki kształtowania się bogatej romskiej tradycji, jej pielęgnowania bogatej i unikalnej obyczajowości. To także czas współistnienia naszych narodów (…) – napisał premier.

Szef rządu podkreślił, żeMiędzynarodowy Dzień Romówdaje szczególną okazję, by przypomnieć o obecności narodu romskiego w społecznościach wielu krajów a także docenić środowiska i organizacje działające na rzecz Romów.

Także wojewoda łódzki, Zbigniew Rau mówił o wiekach współistnienia Polaków i Romów. – Efektem tego wielopokoleniowego procesusą ważne elementy wspólnej kultury. Łączy nas także szalona potrzeba wolności. Jak długo i Romowie i Polacy będą sobą, tak długo będą siebie potrzebować – podkreślił wojewoda.

Marek Suski podkreślał, że los Romów mordowanych przez Niemców w czasie wojny często jest pomijany. – Pamiętać należy, że Holocaust to nie tylko cierpienie narodu żydowskiego, ale także Romów i Sinti.Tu -w Łodzi – istniał obóz, w którym tysiące Romów było gromadzonych, prześladowanych, wywożonych do obozów zagłady i zabijanych.

Goście przenieśli sięnastępniedo siedziby Radia Łódź, gdzie odbyła się konferencja poświęcona społeczności romskiej Pamięć Tożsamość Przyszłość. Do udziału w dyskusjizaproszenie przyjęło wielu wybitnych kulturoznawców i cyganologów z całej Polski.

Wszyscy podkreślali, że kultura romska wśród Polaków jest wciąż mało znana i obarczona wieloma stereotypami.- Polacy po prostu nie interesują się społecznością, która od dziesiątków lat mieszka wśród nich -przekonywał założyciel Muzeum Kultury Romskiej w Warszawie Andrzej Grzymała Kazłowski. -Przez dziesiątki, a nawet setki lat wystarczało nam takie powierzchowne spojrzenie na ludzi, którzy chwilę byli wśród nas, a potem znikali. Jeśli nawet sąsiadowaliśmy z Romami, to relacja ta była oparta na uprzedzeniach i podejrzeniach.

Etnolog, badaczka kultury romskiej Natalia Gancarz dodaje, że brak wiedzy o kulturze Romów wynika również z faktu, iż jest to społeczność bardzo zamknięta. -Przede wszystkimbudując nasz obraz współczesnych Romówopieramy się na tym, co oni zechcą nam pokazać. A oni niemuszą zdradzać wielelub mogą nami manipulować.Efektem takiej sytuacji jest nieprawdziwa i niepełna wizja kultury romskiej.

Szacuje się, że w Polsce mieszka od 20 do 25 tysięcy Romów.

Ostatnim punktem programu był wieczorny koncert.

W studiu muzycznym im. Henryka Debicha w Radiu Łódź wystąpiła Caci Vorba– grupa, prezentująca oryginalną mieszankę tradycji cygańskiej, bałkańskiej i karpackiej, wykonywanej natradycyjnych akustycznych instrumentach. Jej wokalistka i skrzypaczka wwieku kilkunastu lat porzuciła szkołę i rodzinny dom, rozpoczynając kilkuletnią samotną wędrówkę przez Karpaty w poszukiwaniu żywej muzyki tradycyjnej, mieszkała m.in. z romskimi muzykami ze Spisza, ucząc się ich języka, pieśni oraz muzycznej wrażliwości, dzisiaj postrzegana jest jako jedna z czołowych polskich wokalistek folkowych, jedna zniewielu nieromskich artystek tworzących własne teksty i śpiewających w tym języku.

Jako druga na scenie pojawiła się pochodząca ze Spisza cygańska pieśniarka Teresa Mirga z zespołem Kałe Bała.

Na konieczabrzmiała muzyka zespołu Perła i Bracia, wykonującego romską muzykę wokalno-instrumentalną.

Międzynarodowy Dzień Romów jest świętem obchodzonym corocznie 8 kwietnia. To szczególnie ważna data dla społeczności cygańskiej. Właśnie tego dnia, w 1971 roku, pod Londynem spotkali się przedstawiciele społeczności romskiej z 25 krajów, aby zwrócić się do państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych z postulatem uzyskania statusu mniejszości narodowej. Ustalono barwy flagi i treść hymnu. Powołano do życia Międzynarodowy Komitet Cyganów. 8 kwietnia to międzynarodowe święto wszystkich ludzi, którym bliska jest kultura romska. – Do czasu Kongresu Romowie byli traktowani jako bezpaństwowcy, którzy nie mieli własnej tożsamości, nie mieli własnego własnego państwa, dlatego nie należały im się żadne prawa mówi Agnieszka Caban w rozmowie z Anną Groblińską. – To znaczy prawa im się należały, ale niewiele państw to respektowało. Na Kongresie ustanowiono nazwę, jaką powinno się używać w stosunku do grupy etnicznej Roma. Jest to nazwa własna, etnonim pochodzący z języka romskiego. Tę nazwę powinno się stosować. Jest to pewnego rodzaju nobilitacja, ponieważ nazwa Cyganie jest nazwą mającą swoją historię europejską i światową, ale jest nazwą narzuconą. Nie wywodzi się z historycznego języka Romów i ma złe konotacje, złe skojarzenia. Nazwa Romowie jest nadaniem dodatkowego elementu tożsamości.

Posłuchaj rozmowy z Agnieszką Caban, animatorką kultury, wieloletnią działaczką na rzecz społeczności romskiej:

Anna Groblińska/Jakub Kaleta/ Maciej Trojanowski/ Sebastian Szwajkowski/ Izabella Berkowska